ضمانت اجرای چک و شیوه های قانونی وصول آن

ضمانت اجرای چک به مجموعه ای از ابزارهای قانونی و بانکی گفته می شود که برای حمایت از دارنده و وصول سریع تر وجه چک پیش بینی شده است. در قانون جدید، این راهکارها شامل اقدامات قضایی (اجرائیه مستقیم ماده ۲۳، اجرای ثبت، شکایت کیفری و دعوای حقوقی) و اهرم های بازدارنده بانکی (مانند انسداد حساب ها و منع صدور دسته چک) هستند. برای انتخاب بهترین مسیر وصول با کمک وکیل چک و آشنایی کامل با جزییات این قوانین، ادامه این مقاله از تیم حقوقی اردلان مهر عدالت را مطالعه کنید.

ضمانت اجرای چک در قانون جدید شامل چه مواردی است؟

پاسخ کوتاه به سوال ضمانت اجرای چک در قانون جدید چیست؟ باید گفت پس از صدور گواهی عدم پرداخت دارای کد رهگیری، چند اثر قانونی ایجاد می شود. این آثار شامل محدودیت های بانکی برای صاحب حساب، درخواست اجرائیه مستقیم از دادگاه، اجرای سند از طریق اداره ثبت، دعوای حقوقی مطالبه وجه و در برخی چک ها، شکایت کیفری است.
دارنده بر اساس متن چک، علت صدور، اشخاص مسئول و خواسته مالی خود می تواند یکی از روش های زیر را انتخاب کند:

• درخواست اجرائیه مستقیم بر پایه ماده ۲۳ قانون صدور چک
• اجرای چک از طریق اداره اجرای اسناد رسمی
• طرح دعوای حقوقی برای اصل وجه و خسارت تأخیر
• اقدام علیه ضامن یا انتقال دهنده چک از طریق دعوای حقوقی
• شکایت کیفری در چک هایی که وصف کیفری دارند
• استفاده از محدودیت های بانکی ثبت شده در سامانه بانک مرکزی

روش های قانونی وصول چک برگشتی

پس از مراجعه دارنده به بانک و عدم دریافت وجه، بانک موظف است مشخصات عدم پرداخت را در سامانه ثبت نموده و گواهی عدم پرداخت دارای کد رهگیری تحویل دهد. پیگیری قانونی از طریق روش های زیر انجام می شود که در جدول به طور خلاصه آورده شده است.

دریافت موجودی حساب و گواهی کسری مبلغ

اگر موجودی حساب کمتر از مبلغ چک باشد، دارنده می تواند مبلغ موجود را از بانک دریافت کند. بانک باید کسری مبلغ را در سامانه بانک مرکزی ثبت کرده و گواهی دارای کد رهگیری صادر کند. این گواهی نسبت به مبلغ پرداخت نشده، جانشین اصل چک است و دارنده می تواند پیگیری قانونی خود را برای باقی مانده وجه ادامه دهد.

اجرائیه مستقیم از دادگاه

درخواست اجرائیه موضوع ماده ۲۳، دعوای حقوقی محسوب نمی شود. بر پایه نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۳/926 اداره کل حقوقی قوه قضاییه، مبلغ چک باعث انتقال این درخواست به دادگاه صلح نمی شود و مرجع آن دادگاه عمومی حقوقی است.
اگر گواهی عدم پرداخت به علت عدم انطباق امضای چک با نمونه بانکی صادر شده باشد، اجرای ثبتی ممکن نیست. بر پایه نظر اداره کل حقوقی قوه قضاییه، در چنین حالتی اجرائیه ماده ۲۳ نیز صادر نمی شود و دارنده باید دعوای حقوقی مطالبه وجه و اثبات انتساب سند را مطرح کند.
نداشتن امکان مطالبه خسارت تأخیر در اجرائیه ماده ۲۳ به معنی از بین رفتن حق دارنده نیست. دارنده می تواند برای خسارت تأخیر، دعوای حقوقی جداگانه طرح کند. مبدأ این خسارت اصولاً تاریخ مندرج در چک است؛ با این حال، در صورت صدور حکم اعسار، محاسبه خسارت از تاریخ ثبوت اعسار متوقف می شود.

اجرای ثبت

چک در حکم سند لازم الاجرا است. دارنده می تواند با اخذ گواهی عدم پرداخت، از طریق اداره اجرای اسناد رسمی نسبت به توقیف اموال صادر کننده اقدام کند. در این روش، شرط اصلی مطابقت کامل امضای برگه چک با نمونه امضای موجود در بانک است. بازداشت بابت بدهی یا مطالبه خسارت تأخیر تأدیه در این شیوه امکان پذیر نیست.

دعوای حقوقی

در مواردی که امکان صدور اجرائیه مستقیم یا اجرای ثبتی وجود ندارد—مانند مطالبه وجه از ضامن، ظهرنویس یا مطالبه خسارت تأخیر—طرح دعوای حقوقی مطالبه وجه انجام می شود. در این شیوه، دادگاه به ماهیت پرونده رسیدگی کرده و حکم صادر می کند. خسارت تأخیر تأدیه اصولاً از تاریخ مندرج در چک محاسبه می شود؛ اما در صورت اثبات اعسار بدهکار، محاسبه آن از تاریخ ثبوت اعسار متوقف خواهد شد.

شکایت کیفری

شکایت کیفری تنها درباره چکی قابل طرح است که شرایط کیفری قانون صدور چک را داشته باشد. اگر ثابت شود چک سفید امضا، مشروط، بدون تاریخ، بابت ضمانت یک تعهد یا دارای تاریخ واقعی مقدم بر تاریخ نوشته شده بوده است، صادرکننده از جهت صدور چک بلامحل قابل تعقیب کیفری نیست.

دارنده باید حداکثر ظرف شش ماه از تاریخ مندرج در چک برای وصول آن به بانک مراجعه کند.
پس از صدور گواهی عدم پرداخت، شکایت کیفری باید حداکثر ظرف شش ماه ثبت شود.
در این بخش، دارنده کیفری کسی است که برای نخستین بار چک را به بانک برده و گواهی عدم پرداخت به نام او صادر شده است. انتقال چک پس از برگشت، اصولاً حق شکایت کیفری را به منتقل الیه نمی دهد.
صرف شکایت کیفری جای مطالبه وجه و خسارت را نمی گیرد. دارنده برای دریافت مبالغ مالی باید خواسته مالی خود را نیز طبق مقررات مربوط مطرح کند.

ضمانت اجراهای بانکی چک برگشتی

• پس از ثبت گواهی عدم پرداخت در سامانه بانک مرکزی، محدودیت های زیر علیه صادرکننده اعمال می شود:
• مسدود شدن کلیه حساب ها و کارت های بانکی صادرکننده به میزان مبلغ چک
• عدم افتتاح هرگونه حساب بانکی جدید
• عدم صدور کارت بانکی جدید
• عدم پرداخت هرگونه تسهیلات یا گشایش اعتبارات اسنادی و ضمانت نامه
• عدم صدور دسته چک جدید در سامانه صیاد

خدمات دفتر حقوقی

پرونده های چک به متن سند، قرارداد پایه، علت برگشت و زمان اقدام وابسته اند. انتخاب نادرست بین اجرای ثبت، اجرائیه دادگاه و دعوای حقوقی ممکن است بخشی از حقوق دارنده را از بین ببرد یا دفاع صادرکننده را دشوار کند. برای بررسی اسناد پرونده و تعیین شیوه پیگیری، می توانید با دفتر حقوقی گروه اردلان مهر عدالت تماس بگیرید. پیش از اقدام، اصل چک، گواهی عدم پرداخت، قرارداد و مدارک پرداخت یا اجرای تعهد بررسی می شود.

چکیده مطلب

انتخاب صحیح ترین ضمانت اجرای چک بستگی به شرایط سند، وضعیت صادرکننده، وجود ضامن و هدف شما از پیگیری دارد. قانون جدید با ترکیب اهرم های فشار بانکی و مسیرهای سریع قضایی مانند اجرائیه مستقیم، امکان وصول مطالبات را هموارتر کرده است؛ اما اقدام اشتباه یا نادیده گرفتن مهلت های قانونی می تواند بخشی از حقوق شما را سلب کند. پیشنهاد می شود پیش از هرگونه اقدام، اسناد و مدارک خود را با دقت بررسی کرده و با انتخاب مسیر قانونی مناسب، فرایند وصول وجه چک را با کمترین ریسک پیگیری کنید.

سوالات متداول

آیا اجرائیه مستقیم شامل خسارت تأخیر می شود؟
خیر. اجرائیه ماده ۲۳ فقط برای اصل مبلغ پرداخت نشده و حق الوکاله قانونی صادر می شود. خسارت تاخیر باید در دعوای حقوقی مطالبه شود.
آیا می توان با اجرائیه مستقیم چک علیه ضامن اقدام کرد؟
خیر. اجرائیه ماده ۲۳ فقط علیه صادرکننده، صاحب حساب یا هر دو صادر می شود. مطالبه وجه از ضامن یا انتقال دهنده به دعوای حقوقی وابسته است.
تکلیف چک صیادی ثبت نشده چیست؟
بانک وجه چنین برگه ای را پرداخت نمی کند و دارنده از امتیازهای قانون صدور چک محروم می شود. با این حال، برگه ممکن است در دعوای مدنی به عنوان دلیل طلب بررسی شود.
اگر حساب بخشی از مبلغ چک را داشته باشد چه می شود؟
دارنده می تواند همان مبلغ را دریافت کند و برای باقی مانده، گواهی کسری مبلغ دارای کد رهگیری بگیرد. این گواهی نسبت به بخش پرداخت نشده جانشین اصل چک است.