مجازات جعل و کلاهبرداری چیست؟

جعل و کلاهبرداری دو جرم پرتکرار در پرونده های کیفری هستند که هر دو نظم عمومی را بر هم می زنند و در شمار جرایم غیرقابل گذشت قرار می گیرند. بسیاری از کسانی که قربانی این جرایم می شوند یا به اشتباه متهم به آن می گردند، نخستین سوالشان این است که مجازات جعل و کلاهبرداری چیست و قانون گذار برای مرتکب چه عقوبتی در نظر گرفته است. در این مقاله به طور کامل و بر پایه ی مواد قانونی اصلاح شده، مجازات این دو جرم را توضیح می دهیم.

جعل و کلاهبرداری چه جرایمی هستند؟

پیش از بررسی میزان حبس و جزای نقدی، لازم است تعریف کوتاهی از هر دو جرم داشته باشیم تا تفاوت عقوبت آن ها دقیق تر شود.

تعریف کلاهبرداری در قانون

کلاهبرداری از جرایم علیه اموال و مالکیت است. در این جرم، مرتکب با به کارگیری وسیله ای متقلبانه و فریب دادن طرف مقابل، مال او را می برد. سه رکن اصلی برای تحقق این جرم وجود دارد:
توسل به وسیله ی متقلبانه: صرف گفتن یک دروغ ساده کافی نیست؛ مرتکب باید با صحنه سازی و مانور فریب کارانه قربانی را اغفال کند.
فریب و اغفال قربانی: طرف مقابل باید بر اثر همان مانور متقلبانه فریب بخورد و خودش مال را در اختیار مجرم بگذارد.
بردن مال متعلق به دیگری: هدف نهایی مرتکب باید تصاحب مال دیگری باشد، نه پس گرفتن مال خود.
اگر شخصی صرفاً از ساده لوحی دیگری سوءاستفاده کند و دروغ بگوید، تطبیق رفتار او با کلاهبرداری دشوار است و برای اثبات چنین ادعایی نیاز به یک وکیل کلاهبرداری در تهران است.

تعریف جعل و سند مجعول

جعل به معنای دگرگون کردن حقیقت در یک سند، همراه با سوءنیت است. جاعل یا در نسخه ی اصیل سندی دست می برد و محتوای آن را تغییر می دهد، یا سندی می سازد که اصلاً وجود خارجی نداشته است. تغییر مبلغ یک چک، تغییر نام ذی نفع سند، نقاشی کردن امضای دیگری در ذیل یک تعهدنامه، یا ساختن گواهی پایان خدمت برای کسی که هرگز به سربازی نرفته، همگی از مصداق های جعل هستند.
برای تحقق جعل، وجود قابلیت ضرر شرط است. یعنی سند مجعول باید بتواند به اشخاص جامعه زیان برساند. دست کاری در یک کپی ساده ی شناسنامه که در مراجع رسمی پذیرفته نمی شود، عنوان جعل ندارد.

مجازات کلاهبرداری در قانون

برای پاسخ دقیق به این سوال که مجازات جعل و کلاهبرداری چیست، ابتدا سراغ کلاهبرداری می رویم. مبنای قانونی مجازات این جرم، ماده یک «قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا، اختلاس و کلاهبرداری» است. کلاهبرداری بر دو گونه ی ساده و مشدد تقسیم می شود و عقوبت هر یک متفاوت است.

مجازات کلاهبرداری ساده

در کلاهبرداری ساده، مرتکب به سه چیز محکوم می شود:

رد مال: بازگرداندن مالی که از راه کلاهبرداری به دست آمده، به صاحب اصلی آن.
حبس: از یک تا هفت سال زندان.
جزای نقدی: پرداخت مبلغی معادل مالی که برده شده است.
این سه مجازات با هم اعمال می شوند و دادگاه نمی تواند رد مال را نادیده بگیرد.

مجازات کلاهبرداری مشدد

هرگاه شرایط خاصی در ارتکاب جرم وجود داشته باشد، کلاهبرداری از حالت ساده خارج و مشدد می شود. در این حالت عقوبت سنگین تر است:

• حبس از دو تا ده سال
• پرداخت جزای نقدی معادل مال برده شده
• رد مال به صاحب آن
• انفصال دائم از خدمات دولتی (اخراج همیشگی) در صورتی که مرتکب کارمند دولت باشد
• موارد تشدید مجازات کلاهبرداری

جدول زیر مهم ترین حالت هایی را که موجب مشدد شدن مجازات می شود، نشان می دهد:

مجازات جعل و استفاده از سند مجعول

عقوبت جعل، برخلاف کلاهبرداری، یک عدد ثابت نیست و به نوع سند بستگی دارد. مواد ۵۲۳ تا ۵۴۲ قانون مجازات اسلامی، حالت های گوناگون جعل و مجازات هر یک را بیان کرده اند. مجازات این جرم، حسب مورد، حبس یا جزای نقدی یا هر دو با هم است. هرچه سند از اعتبار بالاتری برخوردار باشد، عقوبت جعل آن سنگین تر می شود.

مجازات جعل در اسناد رسمی

اسناد رسمی مانند سند مالکیت، سند ازدواج، اوراق صادره از ادارات دولتی و دفاتر اسناد رسمی، از اعتبار قانونی بالایی برخوردارند. به همین دلیل جعل در این اسناد، عقوبتی سنگین تر دارد و عموماً حبس چندساله را در پی می آورد. جعل احکام، امضا، مهر یا فرمان مقامات عالی کشور، در شمار شدیدترین حالت های جعل قرار می گیرد.

مجازات جعل در اسناد عادی

اسناد عادی مانند قراردادهای دستی، رسید، چک یا نوشته های میان افراد، از اعتبار کمتری نسبت به اسناد رسمی برخوردارند. به همین سبب، مجازات جعل در آن ها سبک تر است و معمولاً حبس کوتاه مدت همراه با جزای نقدی برای آن در نظر گرفته می شود.

مجازات استفاده از سند مجعول

نکته ی مهمی که بسیاری از آن غافل اند این است که «استفاده از سند مجعول» خود جرمی مستقل است. اگر کسی سندی را جعل نکرده باشد ولی با علم به جعلی بودن، از آن استفاده کند، مجرم شناخته می شود و عقوبتی همانند جاعل برای او در نظر گرفته می شود.

مجازات جعل و کلاهبرداری به صورت همزمان

یکی از پرسش های پرتکراری که در پرونده ها با آن روبه رو می شویم این است که اگر یک نفر هم سند را جعل کند و هم با همان سند کلاهبرداری نماید، مجازات جعل و کلاهبرداری چگونه حساب می شود.
در این فرض، مرتکب دو جرم جداگانه انجام داده و قواعد «تعدد جرم» بر او اعمال می شود. این یعنی برای هر یک از دو جرم، عقوبت آن تعیین و در نهایت مجازات شدیدتر اجرا می گردد. اما اگر جاعل و کلاهبردار دو شخص متفاوت باشند، هر کدام تنها به مجازات جرم خودش محکوم می شود؛ یعنی جاعل به عقوبت جعل و کلاهبردار به عقوبت کلاهبرداری.
به طور خلاصه، رابطه ی این دو جرم را می توان چنین دانست:

• جعل و کلاهبرداری می توانند به صورت توأمان رخ دهند.
• یکی از پرکاربردترین ابزارهای کلاهبرداری، ساختن و به کارگیری سند مجعول است.
• کلاهبرداری بدون جعل هم ممکن است؛ پس هر کلاهبرداری لزوماً با جعل همراه نیست.

تفاوت جعل و کلاهبرداری

برای درک بهتر اینکه چرا عقوبت این دو جرم متفاوت است، شناخت تفاوت ماهیتی آن ها لازم است. جدول زیر تفاوت های اصلی را کنار هم می گذارد:

تفاوت بالا نشان می دهد چرا قانون گذار جعل را در شمار جرایم علیه نظم عمومی و کلاهبرداری را در شمار جرایم علیه اموال آورده است؛ زیرا بی اعتمادی مردم به اعتبار اسناد، روابط اجتماعی را مختل می کند.

خلاصه مجازات جعل و کلاهبرداری

برای مقایسه و بررسی بیشتر، خلاصه ی عقوبت ها را در یک جدول کنار هم قرار دادیم:

توجه داشته باشید که اعداد دقیق حبس و جزای نقدی در هر پرونده، با لحاظ شرایط متهم، نوع سند و سایر اوضاع و احوال، توسط قاضی تعیین می شود. این جدول دید کلی می دهد و جایگزین بررسی پرونده توسط وکیل جعل نیست.

مراحل شکایت از جرم جعل و کلاهبرداری

اگر قربانی این جرایم شده اید، آگاهی از روند طرح شکایت، حق شما را زودتر به نتیجه می رساند. مسیر کلی به این شرح است:
جمع آوری مدارک: هر سند، پیامک، رسید بانکی یا شاهدی که فریب و بردن مال را ثابت کند.
تنظیم شکوائیه: نوشتن شکایت دقیق با ذکر عنوان مجرمانه ی درست (جعل، کلاهبرداری یا هر دو).
ثبت در دادسرا: ارسال شکایت از طریق دفاتر خدمات قضایی به دادسرای محل وقوع جرم.
رسیدگی و صدور رأی: بررسی در دادسرا، صدور کیفرخواست و رسیدگی در دادگاه کیفری.
از آنجا که جعل و کلاهبرداری از جرایم غیرقابل گذشت اند، حتی با رضایت بعدی شاکی هم تعقیب کیفری به طور کامل متوقف نمی شود؛ هرچند گذشت می تواند در میزان مجازات اثر بگذارد.

اهمیت همراهی وکیل کیفری در پرونده جعل و کلاهبرداری

پرونده های جعل و کلاهبرداری از پیچیده ترین پرونده های کیفری اند؛ زیرا تشخیص دقیق عنوان مجرمانه، اثبات سوءنیت و تفکیک تعدد جرم، دانش حقوقی و دقت بالایی می طلبد. یک اشتباه ساده در عنوان شکایت یا در شیوه ی دفاع، می تواند سرنوشت پرونده را تغییر دهد.
گروه وکلای کیفری اردلان مهر عدالت در پرونده های متعدد جعل سند، کلاهبرداری بانکی، کلاهبرداری اینترنتی و دفاع از متهمان این جرایم حضور داشته است. خدمات ما در این حوزه شامل موارد زیر است:

• مشاوره ی تخصصی کیفری برای شاکیان و متهمان پیش از هر اقدام
• تنظیم شکوائیه و لایحه ی دفاعیه با عنوان مجرمانه ی درست
• پیگیری پرونده در دادسرا و دادگاه کیفری تا صدور رأی نهایی
• دفاع از متهمان برای کاهش مجازات یا اثبات بی گناهی

برای بررسی پرونده ی خود و دریافت مشاوره ی تخصصی درباره ی مجازات جعل و کلاهبرداری، می توانید از راه های ارتباطی موجود در سایت با وکلای ما در تماس باشید.

چکیده مطلب

در پاسخ به این سوال که مجازات جعل و کلاهبرداری چیست باید گفت قانون گذار برای کلاهبرداری ساده، حبس یک تا هفت سال و برای کلاهبرداری مشدد، حبس دو تا ده سال به علاوه ی جزای نقدی و رد مال در نظر گرفته است. مجازات جعل نیز بسته به نوع سند، بین حبس کوتاه مدت تا حبس چندساله متغیر است. از آنجا که این جرایم در شمار مسائل مهم کیفری قرار دارند و کوچک ترین اشتباه در طرح یا دفاع از پرونده می تواند نتیجه را دگرگون کند، بهترین اقدام، مشورت با وکیل کیفری پیش از هر تصمیمی است.

سوالات متداول

آیا جعل و کلاهبرداری قابل گذشت هستند؟
خیر. هر دو از جرایم غیرقابل گذشت اند و گذشت شاکی، تعقیب کیفری را به طور کامل از بین نمی برد، هرچند می تواند در میزان عقوبت مؤثر باشد.
اگر کسی هم جعل و هم کلاهبرداری کند مجازاتش چیست؟
قواعد تعدد جرم اعمال می شود؛ برای هر جرم عقوبت آن تعیین و در نهایت مجازات شدیدتر اجرا می گردد.
تفاوت مجازات جعل اسناد رسمی و عادی در چیست؟
جعل اسناد رسمی به دلیل اعتبار بالاتر این اسناد، عقوبت سنگین تری دارد و معمولاً حبس چندساله را در پی می آورد، در حالی که جعل اسناد عادی مجازات سبک تری دارد.
آیا استفاده از سند جعلی هم جرم است؟
بله. استفاده از سند مجعول با علم به جعلی بودن آن، جرمی مستقل است و عقوبتی همانند خود جاعل دارد.